Waarom willen we allemaal freelancer zijn?

Donderdag 17 augustus 2017 — De arbeidsmarkt is in beweging. In België, land in war for talent, merken we dat het alsmaar moeilijker wordt om mensen voor een vaste job te vinden en die zich voor langere termijn willen engageren. Het aantal freelancers neemt toe, maar waarom?

Het is geen nieuws dat zelfstandigen meer vrijheid hebben dan de gewone werknemer. Laat het dus geen wonder zijn dat onze millennials na enkele jaren in vast dienstverband ervan overtuigd zijn dat het gras groener is aan de kant van de freelancers. Want deze jonge generatie wil haar carrière zo veel mogelijk zelf bepalen, wat ook betekent: uit een job kunnen stappen op elk gegeven moment. En steeds meer mensen kiezen voor het pad van freelancer: in 2016 was er, volgens Unizo[1], een stijging van 5,3% ten opzichte van 2015.

Creatief

Millennials die afstudeerden tijdens de economische crisis, waren volop op zoek naar zekerheid in vast werk. Ze kozen het zekere voor het onzekere, met als gevolg dat ze daarna vrij snel ontgoocheld raakten bij een aantrekkende economische markt: ze zaten vast aan werktijden (38 urenweek, 20 dagen verlof, …) en zagen hun vrijheid ingeperkt. Want eigenlijk wilden ze, leergierig als ze zijn, ook nog bijstuderen. Maar dat valt moeilijk te combineren met het rigide bediendenstatuut. Ze merkten dat hun skills goed liggen in de markt en wilden meer risico nemen.

Maar millennials zouden hun generatie geen eer aandoen, mochten ze ook daar niet creatief mee omspringen. In jonge tweeverdienersgezinnen zien we nu steeds vaker dat er één van beide partners een vaste baan heeft en de andere op freelancebasis werkt. Dat stelt een gezin in staat om flexibeler te zijn en de zorgtaken gemakkelijker te vervullen.

Het draait bij onze jonge werkers dus om flexibiliteit en vrijheid, zonder in te boeten aan carrièremogelijkheden. Ze willen alles op maat en zeker niet in de rij lopen zoals iedereen. Ze zoeken géén werk onder de kerktoren en zijn zelfs bereid internationaal te reizen voor hun werk: vorig jaar vertrok bijna 30% meer jongeren naar het buitenland dan 10 jaar geleden.[2] De millennials hebben heel wat over voor hun job, maar willen wel een goede work-life balans behouden; een combinatie die moeilijk te vinden is in een traditionele vaste baan.

Confrontatie

De toename van het aantal freelancers valt bijgevolg al zeker voor een stuk te verklaren vanuit de aanbodzijde, maar ook onze bedrijven – de vragende partij – hebben wat te maken met de opwaartse trend van freelancing. Een belangrijke overweging voor werkgevers is kostenefficiëntie. In principe is een freelancer duurder, maar omdat je een freelancer flexibeler kan inzetten of van een project afhalen, creëert een bedrijf weer flexibiliteit en komt het op het einde van de rit voordeliger uit.

Bovendien kadert het ook in de denkoefening die bedrijven nu maken: welke verantwoordelijkheden, skills en kennis houden ze in huis (core) en welke besteden ze uit (non-core)? De achterliggende gedachte is dat je niet in alles even goed kunt zijn. Een voorbeeld.

In de banksector kregen veel IT’ers een aantal jaar geleden een vast contract, want IT was lange tijd een kernactiviteit bij de banken. IT-profielen waren bijgevolg erg gegeerd, maar ze roteerden ook snel van job tussen verschillende banken. De bankensector kreeg het moeilijk om nieuwe mensen aan te trekken en boette een stuk in op de kwaliteit van de output. Toen de sector de confrontatie moest aangaan met de digitale switch – die snel moest gebeuren – beseften de banken dat het niet langer mogelijk was om alle knowhow binnenshuis te houden. Ze begonnen vervolgens met het uitbesteden van taken en met het inzetten van resources op de vaardigheden die ze nodig hebben. Uiteindelijk wierven banken IT’ers vaker aan als freelancer in plaats van als bediende, waardoor IT ondertussen geen kernactiviteit van de banken meer is.

40% meer verdienen

De freelancetrend zal zich voortzetten in andere sectoren waar knelpuntberoepen talrijk zijn, zoals in de bouw. Maar ook in de accountancysector is er een mentaliteitsverandering merkbaar. Schoolverlaters leren bij de grote kantoren de knepen van het vak als boekhouder en worden enkele jaren later zelfstandige accountants.

Zelfs in de verpleging – een typisch knelpuntberoep met onregelmatige uren en shifts – is de trend van verzelfstandiging ingezet. Het aantal zelfstandige thuisverplegers neemt fors toe. Zij kunnen hun uren immers zelf kiezen, wat hen veel vrijheid geeft, en verdienen 30 tot 40% meer dan in vast dienstverband[3], wat ook niet onbelangrijk is in de overweging om freelancer te worden.

Betekent de forse toename van freelancers dat we binnen afzienbare tijd geen bedienden meer zullen hebben? Nee, maar de opwaartse trend betekent wel dat we voor knelpuntberoepen tot een meer evenwichtige situatie zullen komen tussen mensen in vast dienstverband en freelancers.

Bijscholen

Waar we evenwel voor moeten opletten, is een verarming van (technologische) kennis. De verhouding tussen werkgevers en werknemers is fundamenteel anders dan tussen een opdrachtgever en een freelancer. Die laatste is in zekere zin een leverancier: hij biedt zijn diensten en skills aan bij klanten die daar nood aan hebben. De freelance IT’er die in de banksector aan de slag is, zal zijn kennis opgedaan bij de ene bank, gebruiken en inzetten bij een andere.

Vanzelfsprekend ligt de verantwoordelijkheid om vaardigheden te optimaliseren en zichzelf bij te scholen bij de freelancer zelf, om voor zichzelf voldoende afzetmarkt te creëren. Momenteel ziet een opdrachtgever dat immers niet als zijn taak, wat kan leiden tot een verarming van technologische kennis. Het onderwijssysteem moet er rekening mee houden dat afgestudeerden niet per se voor een bediendenstatuut zullen kiezen en dat ze een opleiding over dit specifieke statuut van freelancer moeten voorzien. Op die manier kunnen schoolverlaters op een geïnformeerde manieren kiezen welke richting ze uit willen.

Risico’s

Bovendien komt freelancing niet zonder risico’s. Een werknemer die overweegt om zelfstandige te worden, overschat vaak zijn te verwachten inkomen. Het gevaar schuilt er namelijk in dat het gefactureerde inkomen gezien wordt als meteen te spenderen. Wat hij vaak over het hoofd ziet, is dat er nog sociale bijdragen bijkomen en dat er geen vakantiegeld is. En wat met het gewaarborgd inkomen en de opbouw van een pensioen? Gezond financieel beheer is dus belangrijk voor freelancers, maar een veel mindere zorg voor bedienden.

Bedrijven moeten dan weer heel goed nadenken over welke risico’s ze nemen bij het outsourcen van kennis en dus het werken met freelancers. Een stukje DNA van het bedrijf wordt immers eveneens uitbesteed. En zodra iets geoutsourcet is, kan je dat als bedrijf moeilijk terugdraaien.

Ten slotte moeten we er rekening mee houden dat de brain drain in België nog kan toenemen. Een Belgische werknemer met een bediendencontract en met veel specifieke kennis, flexibiliteit en mobiliteit die de stap naar freelancing zet, kan erg gegeerd zijn in het buitenland en zijn talent over de grens meenemen. Momenteel heerst al de discussie over hoelang die mensen daar zullen blijven en of ze uiteindelijk terugkomen met meer kennis en skills.

Hele wereld

Tot slot zal ook de voorloper van freelancing, uitzendarbeid, volgens mij altijd blijven bestaan, maar steeds meer bij starters en operationele profielen. Professionals met specifieke skills en meer ervaring zouden dan weer meer doorstromen naar freelancing en contracting. De combinatie van die vorm van arbeid en de mogelijkheid van outsourcing, legt een hele wereld van flexibiliteit open voor de generatie die geen genoegen meer neemt met 9-to-5.

 

Robby Vanuxem, Managing Director Hays België

 

[1] Unizo: http://www.unizo.be/sites/default/files/freelancer_focus_2016.pdf

[2] Bron: Knack.be

[3] *http://www.jobat.be/nl/artikels/het-loon-van-een-verpleegkundige-1800-euro-netto/ en http://www.zelfstandig-verpleegkundige-worden.be/Voordatjestart/Inkomstenzelfstandigverpleegkundige.aspx